थोडं मनातील,

  मी सुरुवातीला शिक्षणाच्या निमित्ताने नाशिकहून पुणे शहरात राहायला आलो त्यानंतर काही काळ नाशिकला राहिल्यावर पुन्हा नोकरी निमित्ताने पुणे शहरात राहायला आलो शिक्षण आणि नोकरी दोन्ही कालखंडाचा एकत्रित विचार करता मला सध्या पाचहून अधिक वर्षाचा पुणे शहराचा अनुभव आहे .मात्र या संपूर्ण कालावधीत थोड्या महिन्याचा कालावधी वगळता  माझा संपूर्ण वावर टिळकरोड सदाशिव पेठ  फार लांब म्हणायचे झाल्यास दांडेकर पूल आणि महात्मा फुले मंडई य भागातच होता . किंबहुना सदाशिव पेठेत जन्माला आला सदाशिव पेठेतच जगला आणि सदशिव पेठेतच मेला असे माझे जीवन होते . मी जेव्हा माझ्या मित्रांना नाशिकला ते पुणे शहरात कुठे राहतात असे विचारायचो (म्हणजे अजून देखील भेटलो की विचारतो ) तेव्हा ते सांगायचे कि मी हडपसरला राहतो वाघोलीला राहतो नऱ्हेत राहतो . मात्र कॉलेजचे शिक्षण आणि नोकरीच्या निमित्ताने सदाशिव पेठेत असल्याने मी पुणे शहरात असून देखील या भागात फार कमी जात असे.  या वेळी मात्र अरे आपण इतकी वर्षे पुणे शहारत राहतोय तरी आपल्याला पुणे शहर अजून पुरते माहित झालेले नाही असे वाटल्याने मी ठरवून ऑफिसच्या सुट्टीच्या ...

  पुणे शहर मोठे विविधरंगी आहे. आपण ज्या शहरात आता राहतोय .त्या शहराच्या आतापर्यंत न गेलेल्या भागाची किमान तोंड ओळख आपणास असावी म्हणून मी सुरु केलेल्या पुणे शहराच्या विविध भागात फिरण्याच्या गोष्टीमुळे मला याची अधिक ठळकपणे जाणीव होत आहे ,माझ्या  आतापर्यंतच्या अनुभवानुसार पुणे शहरातील प्रत्येक भागाचे स्वतःचे एक वैशिष्ट आहे. पुणे शहरातील मूळ भाग असलेल्या पेठा देखील यातून सुटलेल्या नाहीत .फार पूर्वीपासून पुणे शहराच्या प्रगतीतील एक महत्त्वाचा भाग असलेल्या या पेठांतील विविधता मी मार्च आणि एप्रिल महिन्यात स्वतः अनुभवली. ती आपणापर्यंत पोहोचवण्यासाठी लिहिलेल्या लेखाच्या पहिल्या भागात  आठवड्यातील वारांची नावे नसलेल्या पेठांमधील मला अनुभवायास आलेली  बहुढंगी विविधता आपणास समजली.या लेखाच्या दुसऱ्या भागात आठवाड्यतील वारांच्या  नावाने  असलेल्या पेठांमधील मला जाणवलेले वैविध्य  विविधता आपणापर्यंत पोहोचवण्यासाठी हे लेखन  सोमवार पेठेत पारंपरिक निवासी वस्ती मोठ्या प्रमाणात आढळते. जुन्या वाड्यांसोबतच काही नवीन इमारतीही आहेत. येथे किराणा दुकाने, औषध दुकाने, लहान उद्योग ...

 पुणे महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक दृष्ट्याच नव्हे तर शैक्षणिक सामाजिक सुधारणा, या साठी प्रसिद्ध असलेले तसेच भारताच्या औद्योगिक विकसत भरीव वाटा उचलणारे भारताला मोठ्या प्रमाणात परकीयचलन  मिळवून देणारे शहर म्हणून सुद्धा प्रसिद्ध आहे  .पुणे शहर आपल्या अनेक  इतर ठिकाणी सहजा न आढळणाऱ्या  गोष्टींसाठी प्रसिद्ध आहे .पुणे शहारत असणाऱ्या काही गोष्टी पेठांची परंपरा या सोलापूर,जळगाव या शहरात दिसतात . मात्र पुणे शहरातील या पेठा आणि इतर शहरातील पेठा या फक्त नावाला सारख्या आहेत बाकी या मध्ये मोठ्या प्रमाणात भिन्नता आहे . आपण ज्या शहरात राहतो त्या शहराची आपणास माहिती असावी म्हणून मी काही दिवसापूर्वीच या पेठांना भेट दिली त्यावेळी मला आलेल्या अनुभवाचे हे कथन मी आतापर्यंत जे पुणे शहरात राहिलो त्यासारख्या जवळपास ९७ ते ९८ भाग मी सदाशिव पेठ, नवी पेठ आणि नारायण पेठांमध्ये घालवला आहे .या माझ्या नेहमीच्या रुळलेल्या अनुमानांपेक्षा माझा इतर पेठांतील अनुभव खूपच उत्तम होता  पुणे शहरातील   पेठा या प्रामुख्याने पेशवेकालीन नियोजनातून विकसित झालेल्या असून त्या काळात विशिष्ट व्यवसाय, व...

  विश्रांतवाडी, येवरडा परिसरातील संस्था बघून झाल्यावर माझी पुणे परिसरातील संस्था बघण्याची उत्सुकता मोठ्या प्रमाणात वाढल्याने, त्यानंतर पुढच्या साप्ताहिक सुट्टीची वाट न बघता खास त्यासाठी सुट्टी काढत दोनच दिवसापुर्वी औंधपासून सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या कडेकडेने सुप्रसिद्ध ( स्पष्ट बोलायचे तर वाहतूकीचा प्रश्नामुळे बदनाम झालेल्या) अस्या चांदणी चौकापर्यत प्रवास केला.यावेळी मात्र स्वत:च्या गाडीचा वापर केला. मागच्यावेळेप्रमाणे याही वेळेला पुणे शहराचे एक वेगळेच भव्य स्वरुप दिसले. प्रामुख्याने पुणे शहर म्हटले की, लोकांसमोर हिंजवडी येथील तसेच मगरपट्टा परीसरातील आयटी कंपन्या समोर येतात.काही म्हाताऱ्या लोकांसमोर टेल्को सारख्या कंपन्या समोर येतात.मात्र या सर्वांपेक्षा पूर्णतः वेगळे पुणे या ठिकाणी आहे.मागच्या वेळच्या प्रमाणे याही वेळी तोच प्रश्न समोर आला.पुणे शहराच्या जवळ असलेल्या याराष्ट्रीय महत्त्वाच्या संस्थेत मराठी माणूस किती.असो तर वाचक मित्र मैत्रीणीनो मला औंध ते चांदणी चौक या रस्त्याने जातांनामला या वेळी पुढील संस्था दिसल्या. Defence Research and Development Organisation चे ऑफिस...

  आपण ज्या शहरात राहतो, त्या शहराची किमान आपल्याला तोंड ओळख असावी, या हेतूने मी सध्या ऑफिसच्या साप्ताहिक सुट्टीच्या दिवशी पुणे शहरातील विविध भागांना पीएम पीएल बस, मेट्रो आणि स्वतःची गाडी या माध्यमातून भेट देत आहे. हे आपणास एव्हाना माहिती झालेच असेल.  माझ्या याच भटकंतीमध्ये मी नुकतीच मी नगर रोडवरील कल्याणी नगर, येरवडा, वडगाव शेरी, चंदन नगर, आदी भागातून भोसरी मोशी या भागात तसेच पुढे निगडी, चिंचवड, खडकी भागात जायचे ठरवल्यास कोणकोणते भाग येतात ? तसेच या भागात प्रवास करायचा असल्यास सार्वजनिक वाहतुकीचा काय सोय आहे या प्रकारची माहिती घेण्यासाठी  पी एम पी एल च्या 149 क्रमांकाच्या बसने एका दिवसाचा पास काढून भटकंती केली. या 149 बस क्रमांकाच्या भटकंतीमुळे मला पुणे शहराची एक नवी ओळख प्रकर्षाने जाणवली ती म्हणजे लष्करी आणि अन्य महत्वाचा संस्थेचे माहेरघर असणारे पुणे शहर. सर्वसाधारणपणे बोलायचे झाल्यास पुणे शहरातील लोहगाव आणि विश्रांतवाडी भागात लष्कराची काही ऑफिसेस आहेत अशी सर्वसाधारण माहिती अनेकांना असते. मात्र ती कोणती आहेत, किती आहेत याविषयीची माहिती अनेकांना नसते. मला सुद्धा नव्हती. म...

व्यक्तींनी त्यांच्या धावपळीच्या  आयुष्यात काही वेळ तरी त्यांच्या छंदासाठी द्यावा.छंदासाठी दिलेला वेळ आणि खर्च केलेला पैसे ही वेळ आणि पैशाची उधळपट्टी नसते.  तर धावपळीच्या आयुष्यात जगताना दमछाक होऊ नये, रोजच्या आयुष्यात जगताना सामोरे जावे लागणाऱ्या ताणतणावांना सहजतेने  सामोरे जाता यावे,  म्हणून ताकद मिळावी यासाठी केलेली ती गुंतवणूक असते, असे अनेक  मानसशास्त्रज्ञ सातत्याने सांगताना आपण ऐकतो, बघतो.  हिंदी आणि मराठी भाषेत छंदाचे महत्व सांगणारे 'जब वी मेट' सारखे अनेक चित्रपट प्रदर्शित झाले आहेत. तर आपल्या रोजच्या आयुष्यातील हेच छंदाचे महत्त्व लक्षात घेत रोजच्या धावपळीतून काहीसा ब्रेक घेत काही दिवसापूर्वी  मी ३ दिवसात तीन स्थळे बघितली. विशेष म्हणजे माझ्या नेहमीच्या एसटी बस चा माध्यमातून ही स्थळे बघण्याच्या ऐवजी मी ही स्थळे बघितली ती रेल्वेच्या माध्यमातून.  पुणे रेल्वे स्थानकातून रेल्वे सुटण्याची वेळ,  स्थळ दर्शनाचा कालावधी, माघारीचा कालावधी लक्षात घेत साधारणतः सायंकाळी साडेसातच्या सुमारास पुणे स्थानकावर परत येता येईल, असा विचार करत मी ही स्थळे ...

 महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून परिचित असलेल्या पुणे शहारला मोठा इतिहास लाभला आहे हे आपणास माहिती आहेच. हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या पदस्पर्शाने पावन झाल्याने या शहरातील सर्वच भागाचे आपले असे स्वतंत्र्य इंग्रजीत ज्याला युनिक असे म्हणतात असे एक वैशिष्ट आहे.  अगदी शहराची उपनगरे देखील यातून सुटली नाहीत.  अगदी हडपसर असे एकही काना, मात्रा,वेलांटी ,उकार नसलेले साधे सोपे उच्चार असलेले उपनगर देखील यातून सुटू शकले नाही. हे मला समजले ते, आपण  जिथे काम करतो त्या शहराची आपणास माहिती असावी या हेतूने मी सुरु केलेल्या फिरण्यातून .  तर वाचक मित्र- मैत्रिणींनो मी २९ मार्च आणि ५ एप्रिल रोजी फिरण्याच्या उद्देशाने हडपसरची सैर केली हे आपण जाणताच. पहिल्यावेळी २९ मार्चला स्वारगेटहून सोलापूरकडे जाताना डाव्या हाताला जो हडपसरचा भाग लागेल त्या भागाला भेट दिली होती.त्या विषयीच्या लेखाला  तुम्ही तुम्ही भरभरून प्रतिसाद दिल्याबद्दल सर्वप्रथम आपले मनःपूर्वक आभार .या भेटीला तुम्ही जो प्रतिसाद दिला त्यामुळे उर्वरित हडपसरला भेट देण्याची माझी  ताकद व...

  आपल्या मनुष्याच्या स्वभाव मोठा विलक्षण आहे.  मनुष्य त्याच्या जवळ जे आहे त्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष करतो. आणि दुसऱ्या ठिकाणच्या वस्तूचा शोध घेतो . जर  आपण मानवी स्वभावाचे तटस्थ पद्धतीने निरीक्षण केले तर मानव प्राण्याने हा नियम सर्व ठिकाणी वापरला असल्याचे लक्षात येते अगदी आपण राहतो त्या प्रदेशाला सुद्धा हा नियम लावल्याचे आपण सहज दिसून येते. आपण काय इथेच राहतो हा भाग कधीही बघता येईल, या  समजुतीतून आपण राहतो त्या शहरातील अनेक भाग ना बघितलेले सुद्धा आपणास अनेक जण सापडू शकतात. किंबहुना आपण राहतो आणि आपण व्यवसाय, नोकरी करतो त्या परिसरात बघण्यास फारसे काही आढळलेले  नसल्याने  (मुळात तो त्यांचा दोष असतो, त्या भागात देखील अनेक बघण्याचे भाग असतात मात्र रोजच्या जगण्यात त्याकडे दुर्लक्ष झाल्याने किंवा तशी दृष्टी नसल्याने त्यांना ते सापडत नाहीत )  शहराच्या इतर भागात देखील तसेच असल्याचे वाटून जाते आणि ते एका मोठ्या खजिन्याला मुकतात.  माझ्याकडून ही  चूक होऊ नये म्हणून मी पुणे शहराचे एक अप्रतिम उपनगर असलेल्या हडपसरला नुकतीच भेट दिली. हडपसर उपनगर पर्यटनाच्या निम...

 मी माझ्या फिरण्यासाठी प्रामुख्याने एसटी बसचा वापर करतो जर एसटी बसचा वापर शक्य नसेल तर मी खासगी बस वाहतूकदारांचा वापर करतो . अन्य खासगी वाहतूक साधनांचा वापर मी जवळपास शून्यच्या बरोबरीने वापर करतो. हे माझ्या प्रवासाबाबतच पुरेशी माहिती असणाऱ्या अनेकांना एव्हाना चांगलेच माहिती झाले असेल. जेव्हा कधी एखाद्या नवीन व्यक्तीला मी एसटी बसचा चाहता आहे हे समजते त्यावेळी  काही वेळा  काय हे एसटी आवडू कशी शकते ? एसटी बस पेक्षा इतर प्रायव्हेट ऑपरेटर खूप ऊत्तम सेवा देतात. त्यांचा वापर करायला  काय जाते. पॆसे जवळपास सारखेच लागतात. या प्रतिक्रयेला मला सामोरे जावे लागते . काही जणांचा रोख सार्वजनिक बसवाहतुकी पेक्षा स्वतःचे वाहन काढून फिरण्यास प्राधान्य देण्यास असतो त्यांच्यामते कुठे बसची वाट बघायची बस ठीक ठिकाणी थांबत जाणार त्यात विनाकारण वेळ वाया जाणार तसेच बसमधील सहप्रवासी कसा असेल तो विक्षिप्त असेल तर काय सर्व प्रवाशाची मजाच जाणार . त्या पेक्षा स्वतःचे वाहन काढायचे हवे त्या ठिकाणी थांबायचे ते देखील हवे तेव्हडा वेळ .पूर्णतः स्वतःच्या मानाने फिरायचे   हे दोन्ही दृष्टिकोन त्यांच...

मी मोठ्या प्रमाणात पुस्तके वाचतो, हे समजल्यावर सर्वसाधारणपणे ज्या व्यक्तीशी माझी जूजबी ओळख असते,अश्या व्यक्ती मला तुम्ही राधेय वाचले असेल. ययाती वाचले असेल. पानिपत वाचले असेल, असे प्रश्न विचारतात. माझे सर्वसाधारण असे निरीक्षण आहे की या व्यक्ती ज्या पुस्तकांची नावे घेतात ती नावे सुप्रसिद्ध पुस्तके या वर्गवारी मोडणारीच असतात. तसेच या पुस्तकांचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणता येऊ शकते ते म्हणजे ही सर्व पुस्तके काही मोजके अपवाद वगळता कादंबरी या प्रकारातील असतात. कादंबरी खेरीज अन्य साहित्यप्रकार जसे नाटक, काव्यसंग्रह, प्रवासवर्णने, चरित्र, कथासंग्रह, किंवा ना. सि.फडके यांनी जो साहित्यप्रकार मराठीत मोठ्या प्रमाणात रूजवला तो साहित्यप्रकार अर्थात ललित निबंध लेखन या प्रकारातील पुस्तके नसतात. नाही म्हणायला काही चरित्र आत्मचरित्र असतात. मात्र त्यांची संख्या फारच नगण्य असते‌‌. मुख्य भर हा कादंबरीवरच असतो. या व्यक्तींशी थोडा जास्त संवाद साधला की या व्यक्तींचे वाचन काहीसे कमी असल्याचे माझे निरीक्षण असते. माझ्या अनुभव हा त्रिकाल बाधित सत्य आहे असे मुळीच म्हणता येणार नाही याची मला पूर्ण जाणीव आह...

हा मजकूर वाचताना तूमच्यापैकी अनेकांच्या मनात माझ्यावषयी एकच ओळख ठळकपणे पुढे आली असेल मी प्रामुख्याने एसटी बसच्या माध्यमातून केलेल्या माझ्या सोलो ट्रिप्स. आजपर्यंत पूर्व विदर्भाचा (नागपूर प्रशासकीय विभाग) अपवाद वगळता, जिथे जिथे आपली एसटी पोहोचते, त्या महाराष्ट्राच्या जवळपास प्रत्येक कानाकोपऱ्यात मी अनेकदा भटकंती केली आहे. या प्रवासात नुसती ठिकाणेच नाही, तर माणसे, संस्कृती, अनुभव आणि आठवणी यांचाही साठा जमा झाला. या प्रवासादरम्यान मला अनेक चांगले-वाईट अनुभव आले. त्यातील काही अनुभव मी यापूर्वी तुमच्याशी शेअर केले आहेतच. मात्र अजूनही काही अनुभव असे आहेत, जे आतापर्यंत सांगायचे राहून गेले होते.तेच न सांगितलेले, वेगळे आणि लक्षात राहिलेले अनुभव तुमच्यापर्यंत पोहोचवण्यासाठी आजचे हे लेखन मी फिरायला जेव्हा वेगवेगळ्या ठिकाणी जातो त्यापैकी काही ठिकाणी एसटीची एक पेक्षा जास्त बसस्टँड असतात.त्यामुळे  बसचे व्यवस्थापन करायला एसटी प्रशासन करायला सोपे जाते तसेच  माझ्या सारख्या फिरणाऱ्या व्यक्तीला हे विविध प्रकारचे अनुभव देणारे ठरते. गावात आल्यावर जर पूढे जायचे असल्यास कोणत्...

  मला अनेकाकडून बऱ्याचवेळा एक प्रश्न विचारला जातो ? अजिंक्य मला वाचायला एखादे पुस्तक सुचव. तू इतकी पुस्तके वाचतो तुला माहिती असेलच. मला हा प्रश्न विचारला की माझाच त्याला प्रतीप्रश्न विचारतो तूला कोणती पुस्तके वाचायला आवडतात,?कथासंग्रह, कादबरी, काव्यसंग्रह, नाटके, माहितीपर की ना.सी फडके यानी मराठीत मोठ्या प्रमाणात आणलेला निबंंध हा प्रकार? माझ्या या प्रश्नावर जर समोरच्या व्यक्तीने त्याचा आवडता प्रकार सांगितला आणि त्याविषयी माझ्याकडे माहीती असेल तर मी त्याला पुस्तक सुचवतो. मात्र ज्यांचे वाचन मुळातच कमी आहे अशी व्यक्ती माझ्या प्रश्नाने गडबडते. ती म्हणते माझे असे काही ठरलेले नाहीये.मग मला त्याला सांगावे लागते,समोर येईल ते वाच.सतत वाचले की तूला समजेल तूला काय वाचायला आवडते.एकदा प्रकार समजला की पुन्हा माझ्याकडे ये.मी तूला पुस्तके सुचवतो. मी आतापर्यत जी पुस्तके वाचली आहेत, त्यावेळी आलेल्या अनुभवानुसार  किंवा पुस्तके वाचणाऱ्या व्यक्तींच्या मुलाखती ऐकल्या  आहेत त्यानुसार सांगतोय वाचनाची आवड निर्माण होण्यासाठी आवडीच्या विषयावरची पुस्तके सुरवातीच्या काळात मिळणे आवश्यक ठरते‌.जर त्यावे...

           आपल्या भारतात विशेषतः हिंदू धर्मात पर्यटनाचा गांभीर्याने विचार केलेला दिसतो.  लोकांना पर्यटनाच्या दृष्टीने बाहेर काढण्यासाठी अध्यात्म, पुण्याचे संकलन आदी संकल्पनाच्या आधार घेत विविध धार्मिकस्थळे निर्माण केलेली आहेत. त्यातीलच एक म्हणजे पुणे जिल्ह्यातील मंचर या गावापासून हाकेच्या अंतरावर असलेले वडगाव कांशबिंगे हे साडेतीन गणपतीपैकी एक म्हणून प्रसिद्ध असलेले धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे असलेले स्थान होय. या स्थानाला मी नुकतीच भेट दिली.मनाला नवी ऊर्जा देणारा अनुभव होता तो            हो...!  गणपतींची सुद्धा साडेतीन स्थाने आहेत.हा लेख वाचणाऱ्या अनेकांना मी काहीतरी चुकीचे सांगतोय साडेतीन स्थाने तर देवीची आहेत गणपतीची नाहीत असे वाटू शकतो . माझा अष्टविनायक आणि देवीची साडेतीन शक्तिपीठे यामध्ये गल्लत झाली तर नाहीना असे वाटू शकते. तर त्यांना माझे सांगणे आहे की हो गणपतीची देखील साडेतीन स्थाने आहेत. गणपतीच्या विविध नावामध्ये एक नाव हे मयुरेश्वर आहे.गणपतीने मयुरेश्वर नावाच्या एका राक्षसाचा वध  केल्याने त्या राक्षसाच्या...

 जग किती विविधतेने भरलेले आहे, हे तुम्हाला बघायचे असल्यास तूम्ही फिरायला जा,पर्यटनाला जा,असे एक सुप्रसिद्व वचन आहे. हेच वचन लक्षात घेत मी नुकतीच गुजरात राज्यातील एक टोक असलेल्या वलसाड या जिल्ह्यात पर्यटनाच्या हेतून भटकंती केली‌.या भटकंती दरम्यान मला आलेल्या अनुभवांचे हे अनुभवकथन.      आपण अनेकदा पर्यटनाच्या विचार करता इतर प्रदेशाकडे बघतो‌. जसे भारतीय महाराष्ट्रीय व्यक्ती आग्नेय आशिया युरोप अमेरिका या ठिकाणी जातो. मात्र आपण ज्या प्रदेशात राहतो.त्या प्रदेशाकडे आपले 'अति परीचयात अवज्ञा' म्हणा किंवा अन्य कारणाने म्हणा त्या प्रदेशातील पर्यटनस्थळे बघायचे राहुन जाते‌.काही वेळेस त्या ठिकाणी पर्यटनस्थळे आहेत,हेच आपणास लक्षात येत नाही‌. मात्र जर योग्य पद्धतीने नजर फिरवल्यास आपणास आपल्या प्रदेशातच कितीतरी पर्यटनस्थळे आढळून येतात. मी असाच शोध घेतल्याने पर्यटनाच्या दृष्टीने फारशा चर्चेत नसलेल्या,माझ्या नाशिक जिल्ह्यातील तीन तालूक्याबरोबर सीमा असलेल्या वलसाड या गुजरातच्या एका टोकाला जिल्ह्यात मला पर्यटनाच्या दृष्टीने खजिनचा गवसला असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही.     ...