थोडं मनातील,

आपल्या हिंदू ग्रंथांमध्ये मनुष्याने कसे वागावे कसे वागू नये याविषयी खूप उत्तम प्रकारे मार्गदर्शन करण्यात आलेले आहे. हे मार्गदर्शन प्रामुख्याने आपण चार भागात विभाजित करू शकतो. पहिला भाग मध्ये कर्मयोग दुसरा म्हणजे ज्ञानयोग तिसरा म्हणजे राजयोग आणि चौथा मध्ये प्रेमयोग. यातील चारही योग अत्यंत महत्त्वाचे आहेतच. मात्र या चार योगातील कोण जास्त सर्वात महत्त्वाचा याचा विचार करता कर्मयोग हा प अत्यंत महत्त्वाचा समजला जातो. कर्मयोग म्हणजे कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे आणि निष्ठेने पार पाडणे. भगवद्गीतेमध्ये कर्मयोगाचे महत्त्व सांगितले आहे. प्रत्येक व्यक्तीने आपल्या कार्यातून समाजाचे कल्याण साधण्याचा प्रयत्न करावा, ही कर्मयोगाची मुख्य शिकवण आहे. काम करताना यश-अपयश, लाभ-हानी यांचा अवाजवी विचार न करता कर्तव्याला प्राधान्य देणे म्हणजे कर्मयोग.   प्रामुख्याने  भगवद्गीता आणि बृहदारण्यक या उपनिषदांमध्ये आपणास  अत्यंत सविस्तर पद्धतीने सांगितले आढळते.  संस्कृत भाषेत असणारे हे ज्ञान आपणास माहिती हवी यासाठी विवेकानंद  केंद्र कन्याकुमारी मराठी...

 व्यक्ती  निर्माणातून राष्ट्र निर्माण या तत्त्वावर श्रद्धा ठेवत गेल्या पन्नास वर्षाहून अधिक काळ कार्यरत असणाऱ्या विवेकानंद केंद्र कन्याकुमारीच्या कार्याचा आज मोठा वटवृक्ष झालेला दिसतो. स्वामी विवेकानंद यांच्या विचारांचा वारसा पुढे नेत आज भारतात अकराशे पेक्षा जास्त शाखा संपर्क केंद्रे च्या मार्फत केंद्राचे कार्य दिवसात दिवस वाढतच आहे यामध्ये स्थानिक पातळीवर काम करणारे स्थानिक कार्यकर्त्यांबरोबर केंद्राचे कार्य हेच आपले जीवित कार्य समजून कार्यरत राहणाऱ्या जीवनव्रतींचे मोठे योगदान आहे. जीवनव्रतींच्या पाहिल्या काही वर्षांमधल्या तुकड्यांना मा एकनाथजींसारख्या कुशल संघटकाकडून यासंबंधीचं मार्गदर्शन मिळालं. त्यांच्या या व्याख्यानांपैकी काही व्याख्यानांचा संग्रह त्यांच्या पश्चात Sadhana of Service या नावानं प्रसिद्ध झाला.  या इंग्रजी पुस्तकाचंच मराठी रूपांतर आहे. मात्र, पुस्तकाच्या मांडणीत मुळापेक्षा बरंच परिवर्तन केलेलं आहे. एकाच विषयावरचा मुळात अनेक प्रकरणांत विभागलेला मजकूर या पुस्तकात एकत्र आणला आहे. त्या दृष्टीनं आवश्यक ते फेरफार करण्याचं स्वातंत्र्यही घेतलं आहे. तरीही अनेक ठि...

आपल्यापैकी अनेकांनी कन्याकुमारी येथे ज्या खडकावर बसून स्वामी विवेकानंद यांनी तीन दिवस रात्र तप केले.जिथे त्यांना या भारतभुमीस गतवैभव मिळण्यासाठी काय करावे लागेल याचा मार्ग सुसप्ट झाला.त्या ठिकाणी उभारलेल्या शिला स्मारकाला भेट दिली असेल या भेटीदरम्यान या खडकाच्या समोरच १०० एकर जमिनीवर वसलेले विवेकानंद केद्राचे मुख्यालय 'विवेकानंदपुरम देखील बघितले असू शकते‌‌  'मनुष्यनिर्माण' व 'राष्ट्रपुनरुत्थानाचे' विवेकानंदांचे स्वप्न पूर्ण करण्याचा प्रयत्न विवेकानंद केंद्र करीत आहे. संपूर्ण भारतात विवेकानंद केंद्राचे कार्य २८ राज्यांमधील नगरस्थाने, कार्यस्थाने, शाखा, विविध प्रकल्प यांच्या माध्यमातून एकूण ११०० पेक्षा जास्त ठिकाणी सुरू आहे. १) नैसर्गिक साधनसंपत्ती विकास २) ग्रामीण विकास प्रकल्प ३) विवेकानंद केंद्र सांस्कृतिक संस्था ४) वैदिक दर्शन प्रतिष्ठान ५) विवेकानंद इंटरनॅशनल फाऊंडेशन ६) अरुणाचल बंधू परिवार. आपल्या महाराष्ट्राचाच विचार करायचा. झाल्यास  केंद्राच्या 'मराठी प्रकाशन विभागा'तर्फे पुणे येथून वैचारिक व आध्यात्मिक विषयांवरील विविध पुस्तके, दैनंदिनी, कार्यदर्शिका ...

  'प्रत्येक जीव अव्यक्त आहे. ते ईश्वरत्व पूर्णपणे व्यक्त करणे हेच मानवाचे ध्येय आहे. कर्मयोग, भक्तियोग, ज्ञानयोग अथवा राजयोग या चारपैकी कोणत्याही एका मार्गाने किंवा अनेक मार्गांनी हे ईश्वरत्व प्रकट करा, हाच खरा धर्म होय. मूर्तिपूजा, उपदेश, मंदिर, धर्मग्रंथ या सर्व केवळ तपशिलाच्या बाबी आहेत.' असा संदेश आपल्या हिंदू संस्कृतीत देण्यात आलेला आहे योद्धा संन्यासी म्हणून सुप्रसिद्ध असणारे युवकांचे प्रेरणा स्त्रोत म्हणून ओळखले जाणाऱ्या स्वामी विवेकानंद यांनी या चारही योगांवर चार स्वतंत्र ग्रंथ लिहिले आहेत. विशेष म्हणजे स्वामीजींच्या जीवनामध्ये या चारही योगांचा सुंदर समन्वय पाहायला मिळतो. प्रथमदर्शनी स्वामी  ध्यानमार्गी (राजयोगी) वाटतात. पण ते उत्कट भक्तदेखील होते. रामकृष्णदेवांच्या पश्चात अवघ्या १५ वर्षांमध्ये त्यांनी सारे जग हलवून सोडले, हा त्यांचा उत्कट कर्मयोग होय. त्यांची ज्ञानमार्गातील तत्त्वचिंतनाची भूमिका त्यांच्या वेदांतपर प्रवचनातून दिसून येते.  रामकृष्णदेवांच्या जीवनामध्ये ज्याप्रमाणे विविध आध्यात्मिक भावांचे संमेलन पाहायला मिळते, त्याप्रमाणे स्वामीजींच्या जीवनामध्ये चा...

कोणत्याही कार्यासाठी लोक जेव्हा संस्था स्थापन करतात तेव्हा त्या लोकांमध्ये एकता निर्माण व्हावी आपुलकीची आपण एक आहोत अशी भावना निर्माण हवी यासाठी विविध उपाय योजना जातात जसे झेंडा तसेच प्रार्थना  यांची निर्मिती करणे होय. स्वामी विवेकानंद यांच्या विचारावर श्रद्धा ठेवत व्यक्ति निर्मणातून  राष्ट्र राष्ट्रनिर्मिती असे ध्येय अंगी बाणवत गेल्या पन्नासहून अधिक वर्षापासून कार्यरत असणाऱ्या विवेकानंद केंद्राला सुद्धा एक प्रार्थना आहे स्वामीजींच्या कल्पनेतील भारताचे स्वप्न प्रत्यक्षात येण्यासाठी मा. एकनाथजींनी अतिशय शिस्तबद्ध, निवडक आणि वेचक तरुण स्त्री-पुरुषांना एकत्र करण्याची आणि त्यांच्या विखुरलेल्या आध्यात्मिक व शारीरिक शक्तींना संघटित स्वरूप देण्याची एक योजना आखली. मातृभूमीची सेवा करण्याच्या ध्येयासाठी जीवन समर्पित करू इच्छिणाऱ्या युवक- युवतींना एकत्र करण्याचा त्यांचा उद्देश होता आणि त्याप्रमाणे त्यांनी त्यांना एकत्र केले आणि त्यांना जीवनव्रती म्हणून प्रशिक्षण देण्याची परंपरा सुरू केली. राष्ट्रपुनरुत्थान हेच जीवनव्रतींच्या जीवनाचे उद्दिष्ट त्यांना अपेक्षित होते. अशा युवक जीवनव्रतींनी ए...

  अनेकदा   वाचन   म्हटलं   की   फक्त   पुस्तके   डोळ्यासमोर   येतात .   मात्र   ते   खरे   चित्र   नाहीये .   दर   आठवड्याला   प्रकाशित   होणारे   साप्ताहिक ,   दर   पंधरा   दिवसांनी   प्रसिद्ध   होणारे   पाक्षिक ,   दर   महिन्याला   प्रसिद्ध   होणारे   मासिक   तसेच   दर   दोन   महिन्यांनी   आणि   तीन   महिन्यांनी   प्रसिद्ध   होणाऱ्या   अनुक्रमे   द्वैमासिक   आणि   त्रैमासिक   वर्षातून   एकदाच   प्रकाशित   होणारे   वार्षिक   यासारख्या   नियतकालिकांची   सुद्धा   एक   वेगळी   दुनिया   आहे .   ते   सुद्धा   एक   वेगळे   अफलातून   प्रकारचे   वाचन   आहे .   पुस्तकांबरोबर   नियतकालिके   सुद्धा   आपल्याला   खूप   काही   शिकवून   जातात . माहिती ...

डॉक्टर माधराव गाडगीळ  ज्येष्ठ पर्यावरण तज्ज्ञ यांशी सप्रेम नमस्कार, विनंती विशेष  सर, आम्हाला माफ करा. काही दिवसांपूर्वी आपल्या अंत्यविधीच्या दरम्यान पुणे शहरात आम्ही आपणाबाबत करंटेपणा दाखवला होताच. मात्र त्यातून शहाणे  न होता आम्ही परत एकदा करंटेपणा दाखवत आपणाबाबत कृतघ्नपणा करत आहोत. त्याबद्दल आम्हाला माफ करा सर, आपण आपल्या अभ्यासातून आणि पर्यावरणप्रेमातून आपण पश्चिम घाटाबाबत अत्यंत मार्गदर्शक सुचना केल्या.ज्यामध्ये सदर प्रदेशात कोणतेही विकासप्रकल्प नकोतच असी ठाम भुमिका घेतली. या प्रदेशात प्रकल्प उभारल्यास मोठ्या विनाशाला सामोरे जावे लागेल अशी सूचना आपण त्यावेळेस केली होती.आपल्या पर्यावरण या क्षेत्रातील तज्ज्ञतेचा जगाने गौरव केलेला, असे असून देखील आम्ही तूमच्या सुचन्यांना वाटाण्याचा अक्षता  लावल्या.युनाटेट नेशन्सने देखील तुमचा अभ्यासायला दूजोरा देत भारतातील दोन प्रदेशांना पर्यावरणाच्या दृष्टीने अतिशय संवेदनशील घोषित केलेले आहे त्यातील एक आहे ईशान्य भारतातील वन्यक्षेत्र दुसरा आहे आपला पश्चिम घाट सध्या महाराष्ट्रात वादाच्या केंद्रस्थानी असलेला टोरंट प्रकल्प हा  य...