समाजसेवा करु इच्छिणाऱ्या व्यक्तीने बघावाच असा चित्रपट ट्रॅफिक सिग्नल'

 

तरुण भारत,नागपूरच्या पुणे आवृत्तीत सध्या दर रविवारी एक सदर प्रसिद्ध होत आहे, पोरकं पोरे नावाच. विविध कारणांनी बालपणीच्या आनंदाला मुकलेली, बालपणा देगा देवा मुंगी साखरेचा मेवा, या वाक्यप्रचारात सांगितल्याप्रमाणे बालपणीचा मनमुराद आनंद न घेता, करपलेल्या अभागी आयूष्याला सामोरे जाणाऱ्या मुला- मुलींची माहिती या सदरात देण्यात येते‌.याच मालिकेत एक लेख होता, ट्रॅफिक सिग्नलवर आयुष्य व्यतित करणाऱ्या मुला-मुलींच्या आयुष्यातील मन पिळटावून सोडणाऱ्या आयुष्यावर.तसे हा विषय अनेक प्रकार चित्रपटातून दाखवण्यात आला आहे‌. स्लमडॉग मिलेनीयम या चित्रपटातील  मधील बराच मोठा भाग यांच्या आयुष्यावर भाष्य करतो. असो.

मी एस.पी .कॉलेजमध्ये शिकत असताना मोठ्या प्रमाणात चित्रपट बघितले त्या अनुभवानुसार सांगतोय,ही समस्या जर कोणत्या चित्रपटात अत्यंत प्रभावीपणे मांडली असेल तर ती मधुर भांडारकर  दिग्दर्शित आणि निर्मित ' ट्रॅफिक सिग्नल या चित्रप मधुर भांडारकर दिग्दर्शित ट्रॅफिक सिग्नल हा चित्रपटात. तसेच मधूर भांडारकर यांचे सर्वच चित्रपट जेल, पेज थ्री, कार्पोरेट, मै माधूरी दिक्षीत बनना चाहतू हूं,  सामाजिक समस्यांना

कलात्मकतेने रूपेरी पडद्यावर दाखवता येऊ शकते, हे दाखवणाऱ्या .ब्लँक अँड व्हाईट काळातील एक महत्त्वाचे बॉलिवूडमधील व्यक्तिमत्व 'वसंतकुमार शिवशंकर पडुकोन उपाख्य गुरुदत्त यांच्या अपवाद वगळता ही कला मधूर भांडांरकर खेरीज अन्य कोणाला जमल्याचे मल तरी माहिती नाही‌.आपणास माहिती असल्यास तूम्ही या लेखाच्या खाली लिहा मला आपणाकडून ज्ञानात भर पडलेली आवडेलच.असो.

ट्रॅफिक सिग्नल हा चित्रपट  महानगरातील सिग्नलभोवती उभ्या राहिलेल्या एका वेगळ्या, पण अत्यंत वास्तव जगाचा प्रभावी वेध घेतो. मुंबईसारख्या धावत्या शहरातील चौकात सिग्नल लागतो तेव्हा काही क्षणांसाठी गाड्या थांबतात; मात्र त्या काही सेकंदांत अनेकांच्या आयुष्याची गती सुरू असते—हीच या चित्रपटाची मध्यवर्ती कल्पना आहे. सिग्नलभोवती फुलविक्रेते, भिकारी, छोटे विक्रेते, हिजडे, लहान मुले अशा अनेक घटकांचा एक वेगळाच ‘समाज’ तयार झालेला असतो.

या कथानकाचा केंद्रबिंदू ‘सिल्सिला’ हा तरुण आहे, ज्याची भूमिका कुणाल खेमू यांनी प्रभावीपणे साकारली आहे. सिल्सिला हा सिग्नलवरील या संपूर्ण व्यवस्थेचा अनौपचारिक नेता असतो. तो विविध लोकांमध्ये समन्वय ठेवतो, त्यांच्या ‘कामाची’ व्यवस्था पाहतो आणि त्याच वेळी पोलिस व स्थानिक गुंडांशी संबंधही सांभाळतो. मात्र या व्यवस्थेच्या आड लपलेले भ्रष्टाचार, शोषण आणि गुंतागुंतीचे जाळे हळूहळू उलगडत जाते, ज्यामुळे कथानक अधिक गंभीर आणि विचारप्रवर्तक बनते.

चित्रपटाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची वास्तवदर्शी मांडणी. कोणत्याही प्रकारचे ग्लॅमर किंवा कृत्रिमता न ठेवता, भांडारकर यांनी जीवनातील कठोर सत्य प्रामाणिकपणे मांडले आहे. प्रत्येक पात्राची स्वतंत्र पार्श्वभूमी आहेकोणी गरिबीमुळे या जीवनात आलेले, तर कोणी परिस्थितीच्या ओघात अडकलेले. त्यामुळे सिग्नल हा केवळ वाहतुकीचा भाग न राहता, अनेकांच्या जगण्याचा आधार बनलेला आहे, हे प्रकर्षाने जाणवते.

‘ट्रॅफिक सिग्नल’ हा केवळ कथा सांगणारा चित्रपट नाही, तर तो समाजातील दुर्लक्षित आणि अदृश्य घटकांवर प्रकाश टाकतो. ‘सिग्नल इकॉनॉमी’ ही संकल्पना यात स्पष्टपणे दिसते—सिग्नलवरील प्रत्येक व्यक्तीचे ठरलेले काम आणि त्यातून मिळणारे उत्पन्न. मात्र ही व्यवस्था स्वतंत्र नसून, तिच्यावर स्थानिक माफिया, पोलिस आणि राजकीय हस्तक्षेप यांचे नियंत्रण असते. त्यामुळे या लोकांचा संघर्ष हा केवळ आर्थिक नसून सामाजिक

आणि व्यवस्थात्मक देखील आहे.

विशेषतः सिग्नलवरील मुलांचे जीवन मन हेलावून टाकणारे आहे. शिक्षण, सुरक्षितता आणि बालपण यांसारख्या मूलभूत गोष्टींपासून वंचित राहून ते सिग्नलवरच वाढतात. यामुळे प्रेक्षकांच्या मनात सहानुभूती निर्माण होते आणि समाजातील असमानतेबद्दल गंभीर प्रश्न उपस्थित होतात.

दिग्दर्शनाच्या बाबतीत, मधुर भांडारकर यांनी त्यांच्या नेहमीच्या वास्तववादी शैलीचा प्रभावी वापर केला आहे. सिग्नलवरील जीवनाचा त्यांनी सखोल अभ्यास करून ते पडद्यावर जिवंत केले आहे. छायांकन आणि पार्श्वसंगीतही कथेला पूरक ठरतात. मुंबईतील रस्ते, सिग्नल आणि त्या परिसराचे जिवंत चित्रण प्रेक्षकांना प्रत्यक्ष अनुभवाचा भास देते.

या चित्रपटाचे महत्त्व केवळ त्याच्या कथेत नसून, तो उभे करत असलेल्या प्रश्नांमध्ये आहे. आपण सिग्नलवर थांबताना जे काही पाहतो, त्यामागे किती मोठी संघर्षकथा दडलेली असते, याची जाणीव हा चित्रपट करून देतो. त्यामुळे ‘ट्रॅफिक सिग्नल’ हा केवळ मनोरंजन न करता, समाजाकडे अधिक संवेदनशील आणि व्यापक दृष्टिकोनातून पाहण्यास भाग पाडणारा, भारतीय समांतर सिनेमातील एक महत्त्वाचा आणि विचारप्रवर्तक चित्रपट ठरतो.